Na podstawie art. 23 Ordynacji podatkowej organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli:
1) brak jest ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do jej określenia lub
2) dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania, lub
3) podatnik naruszył warunki uprawniające do korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania.

Organ podatkowy odstąpi od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania.
Dla obliczenia przez fiskusa podatku wystarczy, że oszacowana podstawa opodatkowana jest zbliżona do rzeczywistej podstawy opodatkowania. Przy czym instytucja szacowania ma charakter wyjątkowy. Jeżeli organy są w stanie określić rzeczywistą wielkość podstawy opodatkowania (np. poprzez ustalenie faktycznych wartości poszczególnych transakcji), to szacowanie pozbawione jest podstaw.

Jak wspomniano organ podatkowy odstępuje od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. 

Sądy administracyjne potwierdzają konieczność odstąpienia od szacowania w takiej sytuacji.

Porównaj: Wpływ zmiany adresu poczty elektronicznej strony na postępowanie podatkowe

Przykładem może być wyrok WSA w Kielcach z 27 maja 2010 r. (sygn. akt I SA/Ke 128/10), w którym sąd stwierdził m.in.: